6 Yenilik & Uygulama DENTAL TRIBUNE Türkiye Baskısı Diş beyazlatma ajanlarının dolgu materyalleri ve restorasyonlar üzerine etkisi Dt. Ayşe Özlem Süslen & Doç. Dr. Cafer Türkmen, Türkiye Özet Diş beyazlatma, etkili ve non invaziv tedavi oluşu ile son yıllarda popüler bir tedavi şeklidir. Beyazlatma ajanlarının etkinliğinin kanıtlanmış olmasına rağmen dolgu materyaller üzerine etkileri hakkında az çalışma vardır. Bu derlemenin amacı eldeki bilgilere dayanarak peroksit salımı yapan beyazlatma ajanlarının dolgu materyalleri ve restorasyonlar üzerine etkilerini özetlemek ve tartışmaktır. kombine teknik ve ışıkla aktive edilen beyazlatma olmak üzere dört çeşittir (9,25). Ofis tipi beyazlatma yüksek konsantrasyonlu ağartma materyalleri (%30-35 karbamit peroksit-CP- ya da hidrojen peroksitHP-) diş yüzeylerine klinikte hekim tarafından uygulanır. Hidrojen peroksit içeren beyazlatma ajanı diş üzerine uygulanır. Öncelikle diş etleri koruyucu ile kaplanır, bazen ağızın kalanını korumak için lastik örtü kullanılır. Özel ışık yada lazer ile katalize edilebilir. İkinci teknikte (home bleaching) ise düşük konsantrasyondaki (%10-20 karbamit peroksit ya da daha düşük konsantrasyonlarda hidrojen peyerleştirilir. Bu süre içerisinde okside edici maddeden açığa çıkan serbest oksijenin renklenmeye neden olan moleküllerle reaksiyona girmesi ve daha az ışığı yansıtan basit moleküllere dönüşmesiyle ağartma işleminin gerçekleşmesi amaçlanır (12). ki mekanizmaları; hidrojen peroksitin ayrışarak oksijen açığa çıkarması ve sonuç olarak renkli pigmentlerin oksidasyonudur. Ağartma güvenilir ve konservatif bir yaklaşım olarak kabul edilir. Yine de, ağartıcı ajanların rezin içeren dolgu materyallerinde su emilimine yol açarak kısmi ya da total doldurucu kaybı meydana getirebildiği, böylece yüzey bütünlüğünde ve yüzey sertliğinde azalmaya neden olduğu düşünüldüğünden, dolgu materyallerinin fiziksel özellikleri üzerine ağartma ajanlarının etkilerinin değerlendirildiği çeşitli çalışmalar yapılmıştır (6,23,37). Scanning eletron mikroskopuyla yapılan bazı çalışmalar ve profilometrik analizlerde %10-16’lık yaptığı çalışmada amaç beyazlatma ajanlarının iki çeşit modern kompozit materyalindeki monomer çözülme miktarına bakılmasıydı. İki farklı rezin kompozit (nanohibrit filtek supremeTMXT ve bir ormoser Ceram XTM) 2 çeşit ajanla beyazlatıldı. Bu çalışmada beyazlatma materyalleri iki kompozit materyalinden salınan monomer miktarını düşürmüştür. Modern beyazlatma ajanlarının beyazlatılması salınan monomer miktarını arttırmamaktadır. Termakatalitik teknik Hidrojen peroksitin ısı ile aktive edildiği termokatalitik yöntemde, beyazlatmayı sağlayan serbest oksijen radikalleri hızlı bir şekilde ortaya çıkmakta ve beyazlatma sağlanabilmektedir. Diş beyazlatma ajanlarının restoratif materyaller üzerine etkisi Çeşitli nedenlerle doğal renklerini kaybeden dişlerin tedavileri ile ilgili çalışmalar ol- Yüzey sertliği Yüzey sertliği materyalin klinik ömrünü etkileyen, plak oluşumuna karşı direnç sağlayan önemli bir faktördür ve materyalin aşınması ile bağlantılıdır. Düşük konsantrasyonlu %10-16’lık CP jellerin kompozit materyallerin yüzey mikrosertliği üzerindeki etkileri hakkında tartışmalar vardır. Bazı araştırmalarda kompozit rezinin yumuşaması evde uygulanan beyazlatma ajanlarının uygulanmasıyla ilişkilendirilmiştir (36). Silva M F ve ark. (20) yaptıkları çalışmada HP ve sodyum perborat formulü içeren beyazlatma ajanlarının yüzey dolgu materyalleri üzerine etkilerini araştırmışlar ve beyazlatma ajanları ya da materyallerin yüzey özelliklerinde minör değişiklikler olsada istatistiksel olarak önemli değişiklik olmadığını belirtmişlerdir. Diğer araştırmacılar yüzey pürüzlülüğünde artışıtan bahsetmişlerdir. Ofis tipi beyazlatma kompozit materyallerinin sertliğini ve gerilme dayanıklılığını belirgin ölçüde etkilemiştir. Hao Yu ve ark. (13) yaptıkları çalışmada %15’lik CP ev beyazlatma ajanlarının 4 çeşit diş rengindeki dolgu materyalinin yüzey mikrosertliği üzerine etkilerini incelemişlerdir. Sonuçta %15’lik CP in yüzey mikrosertliği üzerine etkisi materyale göre değişmektedir. Tükürükle temasta cam iyonomerin yüzey sertliğinin arttığını gözlemişlerdir. Leite ve ark (19) yaptıkları çalışmada halojen lamba yada ikinci jenerasyon light-emittin diode (LED) le polimerize edilen ve farklı beyazlatma ajanları uygulanan minifil hibrit kompozitin çapsal gerilme kuvvetine (Diametral tensile strength DTS) ve mikrosertliğine (Microhardness MH) bakmışlardır. DTS için beyazlatma grubuyla kontrol grubu arasında istatistiksel olarak fark yoktur ancak halojen grubun DTS testi LED grubundan istatistiksel açıdan önemli miktarda azdır. MH testi için karbamit peroksit grubunun MH verilerikontrol grubundan istatistiksel açıdan önemli miktarda azdır. Ayrıca sertleştirme bakımından istatistiksel olarak önemli fark bulunmamıştır. %16’lık karbamit peroksit testedilen hibrit kompozitlerde MH’sı DT Sayfa 7 Kombine teknik Termakatalitik teknik ve walking beyalatma sisteminin birlikte kullanıldığı tekniktir. dukça eskilere dayanmaktadır. Günümüze kadar değişik materyaller ve teknikler bu amaç ile kullanılmıştır. Haywood ve Heymann’ın (14) 1989 yılında jel tekniklerini tanıtmaları ile son yıllarda ağartma tedavileri kozmetik diş hekimliğinin popüler konularından biri haline gelmiştir. Chapple 1877 yılında-, ofis tipi diş beyazlatmasını geliştirdi. Westlake 1895’de beyazlatma ajanlarının elektrik ile aktive olduğunu söylemiştir. Haywood ve Haymenn 1989’da ev tipi beyazlatmayı geliştirdi. Beyazlatma teknikleri vital dişlerde ofis tipi beyazlatma ve ev tipi beyazlatma olmak üzere iki çeşittir. Devital dişlerde ise walking beyazlatma sistemi, termokatalitik yöntem, roksit) ağartma materyalleri özel olarak hazırlanan plaklara yerleştirilerek hastalar tarafından uygulanmaktadır. Devital dişlerde ışıkla aktive edilen beyazlatma %10’luk CP jel devital dişin palatinal tarafındaki giriş kavitesine koyulur ve dişe bukkal ve lingual taraftan ışık verilir. Bu teknik CP iritasyon metodu yada Hisamitsu metodu olarak da isimlendirilir. Bu tekniğin avantajı tek günlük tedavi ile renklenmenin azalması ve birçok randevu gereği duyulmamasıdır. Aktivasyonla rengin ne kadar açılacağı belirli değildir. Işıkla ısının artması sonucu HP’in dentin içerisine girdiği düşünülmektedir. Karbamit peroksit jelleri stabil değildir, tükürük ya da doku ile temasta üre ve hidrojen peroksite ayrışırlar (15,24,31). Beyazlatma ajanların başlıca et- “Walking Bleaching” teknik Kolay, ekonomik ve konservatif bir yaklaşım olarak protetik çözüme alternatiftir. Kök kanal tedavisini takiben sodyum perboratın hidrojen peroksit veya su ile kombinasyonuyla yapılan intrakoronal ağartmanın değişik nedenlerle renklenmiş dişlerin doğal rengine döndürülmesinde başarılı sonuçlar sağladığı görülmüştür (38). Teknik içerisinde okside edici amaçla kullanılan bu maddeler, 3-7 günlük geçici bir süre pulpa odası içerisine karbamit peroksit beyazlatma jellerinin (Örn; %3.6-%5.76’ lık H2O2) mikrodolduruculu ve hibrit kompozit rezinlerde yüzey pürüzlülüğü ve porozite miktarını biraz arttırdığı, bu artışın hafif ancak istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir.(37,5) Bu bulgular toplamış insan tükürüğünde intermittant olarak saklanan hibrit kompozit rezin üzerine %6’lık hidrojen peroksit jel uygulamasıyla gerçekleştirilen SEM çalışmasında doğrulanmıştır. Tükürükte saklamanın, tükürüğün restorasyon üzerinde yüzeyi koruyan bir tabaka oluşturmasından dolayı dolgu materyali üzerindeki etkisini azalttığı veya değiştirdiği düşünülebilir (32). Polydorou ve arkadaşlarının (26)